Şarj İstasyonu Sigortayı Attırıyor mu? Kaçak Akım Rölesi Rehberi (A/F/B Tipi)

Türkiye'de Yaygın Bir Yanlış Bilgiyle Başlayalım

Elektrikli araç şarjı için internette sık sık şunu okursunuz: "Mevzuat gereği Tip B kaçak akım rölesi zorunludur." Bu röle, Tip A'nın yaklaşık on katı fiyatındadır.

Şarj Hizmeti Yönetmeliği'nin (Resmî Gazete, 02.04.2022, sayı 31797) tam metnini kontrol ettik: içinde kaçak akım rölesi tipine dair tek bir hüküm yok. Yönetmelikteki TS EN 62196 atıfları soket ve konnektör tipine ilişkindir, koruma cihazına değil.

Gerçek kural tesisat mevzuatından gelir ve şöyle der:

"Elektrikli taşıt şarj ünitesinin TS EN 62196'ya uygun bir priz veya araç konektörü ile donatıldığı durumlarda, elektrikli taşıt şarj ünitesi tarafından sağlanmış olması durumu hariç, d.a hata akımına karşı aşağıdaki koruyucu önlemler alınacaktır: B tipi bir RCD kullanımı veya IEC 62955 standardına uygun bir Artık Doğru Akım Algılama Cihazı ile birlikte bir A veya F tipi RCD kullanılması."
— Elektrikli Taşıt Şarj Sistemi Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi, §32.7.1.1.1.3 (RG 15.06.2022, sayı 31867)

Kritik ifade şu: "şarj ünitesi tarafından sağlanmış olması durumu hariç." Yani şarj cihazınız DC hata akımı korumasını kendi içinde sağlıyorsa, harici Tip B röleye gerek yoktur.

ABB Terra AC'nin IEC portföyündeki montaj kılavuzu tam olarak bunu belgeliyor. Kılavuzun koruma cihazı uyumluluk bölümünde şu not yer alır: "Internal to EVSE is DC fault current monitoring > 6 mA" — cihaz içinde 6 mA üzeri DC hata akımı izleme mevcuttur. Giriş özellikleri tablosunda toprak hatası koruması "30 mA AC, 6 mA DC" olarak listelenir ve güvenlik standartları arasında RDC-DD standardı olan IEC/EN 62955 sayılır.

Ama burada durmayın — çünkü yarım bilgi tehlikeli. ABB'nin aynı kılavuzu yukarı akımda hâlâ koruma şart koşar: en az Tip A, 30 mA'yı geçmeyen bir RCD ve bir devre kesici (ya da bunların yerine Tip A bir RCBO). Cihaz içindeki 6 mA algılama, 30 mA'lik rölenin yerine geçmez — sadece o röleyi Tip B'ye yükseltme ihtiyacını ortadan kaldırır.

İki uyarı daha: bu, ABB'nin IEC (Avrupa) portföyü için geçerlidir; Kuzey Amerika UL portföyünde bu DC algılama yoktur. Ve dahili RDC-DD'si olmayan herhangi bir şarj cihazı kuruyorsanız, Tip B gerçekten zorunludur. Tip B bir kandırmaca değil — sadece doğru cihazla gereksiz.

Peki Röle Neden Atıyor?

"Aracı takıyorum, birkaç dakika sonra sigorta atıyor." Bu şikâyetin arkasında genelde şu beş sebepten biri var.

1. Yanlış röle tipi — ve asıl tehlike atmak değil

Burası yazının en önemli kısmı. Yanlış röle tipinin gerçek riski gereksiz atma değil, körleşmedir.

Elektrikli aracın içindeki şarj devresi, düz (smooth) DC kaçak akım üretebilir. Bu akım, Tip AC veya Tip A bir rölenin toroid çekirdeğini ön-mıknatıslayarak doyurur. Doymuş bir çekirdek, sonrasında gelen gerçek bir AC kaçağı artık göremez — yani röle açması gereken anda açmaz.

Buna mühendislikte fail-to-danger denir: koruma sessizce ortadan kalkar, üstelik hiçbir belirti vermez. Panelde her şey normal görünür. 6 mA rakamı tam olarak bu yüzden vardır — IEC 62955 bu eşiği, yukarı akıştaki Tip A/F rölesinin doğru çalışmasının bozulmaya başladığı seviye olarak tanımlar.

Bu yüzden Tip AC röle, elektrikli araç şarjında hiçbir koşulda kabul edilmez.

2. Paylaşılan devrede biriken kaçak (en sık atlanan sebep)

Bu, çoğu "arızalı cihaz" teşhisinin aslında yanlış olmasının sebebidir.

İçinde anahtarlamalı güç kaynağı olan her cihaz, EMI filtresindeki kondansatörler üzerinden toprağa sürekli birkaç mA akıtır. Bu bir arıza değil, tasarımın kendisidir. Tipik değerler: masaüstü bilgisayar 1–1,5 mA, LED sürücü 0,5–1 mA, laptop adaptörü ~0,5 mA, inverterli cihazlar 2–3,5 mA.

Şimdi kritik nüans: 30 mA'lik bir röle, tam 30 mA'de açmaz. IEC 61008'e göre 15 mA ile 30 mA arasında herhangi bir yerde açabilir. Yani evinizde zaten 12–14 mA sabit kaçak birikmişse, röle açma penceresinin birkaç mA yakınında oturuyor demektir. Aracı taktığınızda şarj cihazının kendi meşru birkaç mA'i bardağı taşıran son damla olur.

Referans olarak: yerleşik mühendislik pratiği, bir rölenin altındaki toplam kaçağın anma değerinin %30'unu — 30 mA için 9 mA'i — aşmamasını önerir.

Doğru teşhis "cihaz bozuk" değil, "şarj cihazına ayrı hat ve ayrı röle gerekiyor" olur.

3. Nem ve kirlenme

Prizde, konnektörde veya hasarlı kabloda gerçek bir dirençli kaçak yolu oluşur. Dış mekân ve garaj prizlerinde, özellikle ucuz taşınabilir kablolarda yaygındır. Teşhis ipucu: yağmurlu ve nemli günlerde kötüleşen kesikli bir arıza yaşıyorsanız, önce buraya bakın. Trakya kıyı şeridi ve İstanbul nemi bu sebebi bizim bölgemizde belirgin biçimde öne çıkarıyor.

4. Aracın kendi şarj ünitesi (OBC)

Aracın içindeki şarj devresinin izolasyonu bozulmuş olabilir. Teşhis çok basit: aracı başka bir şarj noktasında deneyin. Orada da attırıyorsa sorun evinizde değil, araçtadır.

5. Nötr-toprak yolu

Sık tekrarlanan bir yanlışı düzeltelim: röle nötr-toprak gerilimini ölçmez, dolayısıyla yüksek gerilim tek başına röleyi attırmaz. Ancak rölenin yükünde paralel bir nötr-toprak yolu varsa (ödünç alınmış nötr, nötr-toprak teması, şebekede bozuk bir PEN iletkeni), akımın bir kısmı toprak üzerinden döner ve röle bunu kaçak sanarak açar.

Röle Tipleri: Hangisi Neyi Görür?

Tablodaki en yanlış anlaşılan nokta: 6 mA ve 10 mA rakamları bir algılama sınırı değil, rölenin tolere edebildiği bindirilmiş düz DC seviyesidir. Tip F, düz DC arızasını kapsamaz — solar invertör gibi bağlamlarda Tip B'nin yerine geçmez.

6 mA bir insan güvenliği eşiği değildir. Cihaz koordinasyonu eşiğidir: yukarı akıştaki rölenin körleşmemesi için seçilmiştir. İnsan koruması hâlâ 30 mA'lik rölenin işidir. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Türkiye'de Durum Nedir?

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984, sayı 18565), 16.06.2004 tarihli değişiklikle güncellenen 18. maddesinde, yapı bağlantı kutusuna yangın koruma eşikli, sayaç kolon devrelerine ise hayat koruma eşikli hata akımı koruma düzeneği zorunlu kılar.

Burada bir nüansa dikkat: yönetmelik metninde sayısal bir eşik verilmez. Herkesin bildiği 30 mA (hayat koruma) ve 300 mA (yangın koruma) değerleri yönetmelikten değil, TS HD 60364 standart ailesinden ve yerleşik uygulamadan gelir. "Yönetmelik 30 mA diyor" ifadesi teknik olarak yanlıştır; doğrusu "yönetmelik hayat koruma eşikli röle zorunlu kılar, bu eşik standartlarda 30 mA'dir."

Bir diğer önemli nokta: Türkiye'nin eski yapı stokunda TT topraklama sistemi baskındır. TT sistemde koruma şartı RA × IΔn ≤ 50 V bağıntısıyla belirlenir — yani topraklama direnci ne kadar yüksekse, röleniz o kadar hassas olmak zorundadır. Topraklaması zayıf bir tesisatta doğru röleyi takmak tek başına yetmez.

Asla Yapmayın

• 30 mA'lik röleyi söküp 100 veya 300 mA takmak. Bu, "sigorta atmıyor artık" diye önerilen en yaygın ve en tehlikeli tavsiyedir. 30 mA üzerindeki hiçbir röle elektrik çarpmasına karşı ilave koruma sağlamaz. Yangın koruma (300 mA) ve hayat koruma (30 mA) birbirinin alternatifi değildir — mevzuat ikisini farklı noktalarda, birlikte ister.

• Amper değerini yükseltmek. Rölenin üzerindeki 40 A veya 63 A, kontaklarının taşıyabileceği yük akımıdır ve 30 mA'lik kaçak eşiğiyle hiçbir ilgisi yoktur. 40 A'dan 63 A'ya çıkmak gereksiz atmayı çözmez — sadece parayı boşa harcatır.

• Röleyi köprülemek veya devre dışı bırakmak. Mevzuata aykırıdır, periyodik kontrolden geçmez ve hayat koruma işlevini tamamen ortadan kaldırır.

Teşhis Merdiveni

1. Her şeyi prizden çekin, sadece şarj cihazını bırakın. Röle tutuyorsa sorun tek bir cihazda değil, birikmiş kaçakta demektir.

2. Aracı halka açık bir şarj noktasında deneyin. Orada da sorun varsa araç tarafındasınız.

3. Rölenin etiketinden tipini okuyun. Cihazın ön yüzünde tipi belirten bir sembol bulunur (AC / A / F / B).

4. Sabit kaçağı ölçtürün. Şarj kapalıyken pens ampermetreyle ölçülür ve 9 mA referansıyla karşılaştırılır. Bu adım yetkili elektrik teknisyeni işidir — pano enerjilidir.

5. Topraklama direncini ölçtürün. Yine yetkili teknisyen işi.

Doğru çözüm sırası şudur: şarj cihazına ayrı bir linye → doğru röle tipi → topraklamanın düzeltilmesi → nem ve arıza kaynağının giderilmesi.

Özetle

Sigortanız şarjda atıyorsa, bu çoğu zaman cihazınızın bozuk olduğu anlamına gelmez. En sık sebep, şarj cihazının ev tesisatının geri kalanıyla aynı devreyi paylaşmasıdır — ve çözümü röleyi büyütmek değil, ayrı bir hat çekmektir.

Röle seçimindeyse durum net: dahili 6 mA DC algılamalı bir cihaz (ABB Terra AC'nin IEC modelleri gibi) kurarsanız, Tip A 30 mA röle + devre kesici yeterlidir; on kat pahalı Tip B röleye ihtiyacınız olmaz. Ama röleyi tamamen atlayamazsınız — o hâlâ zorunludur ve hayatınızı koruyan katman odur.

👉 Dahili DC kaçak koruması bulunan ABB Terra AC modellerini inceleyin — kurulum öncesi tesisat keşfini biz yapıyoruz.

Kaynak ve sorumluluk notu: Temmuz 2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Teknik dayanaklar: Elektrikli Taşıt Şarj Sistemi Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi §32.7.1.1.1.2–3 (RG 15.06.2022/31867), Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği md. 18 (RG 04.11.1984/18565, 16.06.2004 değişikliği), TS HD/IEC 60364-7-722, IEC 61851-1, IEC 62955, IEC 62423, IEC 61008 ve ABB Terra AC IEC portföyü montaj kılavuzu. Cihaz özellikleri modele ve revizyona göre değişebilir; kurulum öncesi ürün etiketinden teyit edin. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yerinde keşif yapan yetkili bir elektrik teknisyeninin değerlendirmesinin yerine geçmez. Elektrik panosunda yapılan işlemler hayati risk taşır.